//
you're reading...
Arctic, Energy Diplomacy, Environment, Europe, International Relations, Pipeline, Russia

Kuzey Kutbu: Jeopolitik Savaşların Yeni Mahalli mi?


Birleşik Devletler Jeoloji Kurumu’nun tahminlerine göre, Kuzey Kutbu bölgesi muhtemelen coğrafi açıdan en büyük keşfedilmemiş petrol kaynaklarına sahip. Kuzey Kutup Dairesi’nin kuzey bölgesinin; dünyadaki keşfedilmemiş petrolün yaklaşık olarak %13’ünü, keşfedilmemiş doğalgazın %30’unu ve (sulu doğalgaz ve kaya gazı ile petrolü gibi geleneksel olmayan kaynaklar hariç) keşfedilmemiş sıvı doğalgazın %20’sini içerdiğini hesapladılar ve iklim değişikliklerinin gerçekleşmesi halinde kutup buzullarının erimesi sonucunda bu kaynaklara erişmek mümkün. 160 milyar varile varan keşfedilmemiş petrolü işletmeye başlatmak için yapılan Kutup operasyonları tahmini olarak 250-400 milyar dolar gerektirebilir.

Ağustos’un başlarında, Rus petrol şirketi Rosneft, Rusya’nın Kuzey Kutbu’ndaki bölgelerinde sondaj yapma planları hazırlamak için ABD şirketi Exxon Mobil ile birlikte çalıştığını söyledi. Exxon ve Rosneft jeofiziksel araştırmalara başladı fakat gelecek on yıl boyunca hiç petrol olmayacak çünkü bu oldukça uzun vadeli bir proje. Rosneft çoktandır Kara Denizi’ndeki Doğu Prinovozemelsky-1 ve Doğu Prinovozemelsky-2 kütlelerinde araştırmalar yürütüyor. Aynı zamanda, Rosneft’in Kuzey Kutbu Araştırma ve Projelendirme Merkezi, zorlu Kuzey Kutbu ikliminde iş görebilen elverişli buz tabakası binaları ve boru hatları tasarlamak ve geliştirmek için uzmanlık ve teknolojiyi harmanlıyor.

Hindistan devletinin sahibi olduğu Petrol&Doğalgaz Şirketi, 4 Mayıs’ta Rosneft’e gönderdiği bir mektupta, Rosneft’in ABD’den ExxonMobil’le, İtalya’dan ENI ile ve Norveç’ten Statoil’le sözleşmesini yaptığı üç müşterek yatırımın birinden hisse almakla ilgilendiğini söyledi. Petrol&Doğalgaz Şirketi, Moskova Kuzey Kutbu sahanlığındaki yeni projeler için bütün ihracat tarifelerini kaldırmayı teklif ettikten sonra, Kuzey Kutbu’nda Rosneft ile bir yer edinmeye hevesli olduğunu söyledi. Şirket ayrınca Sibirya’da ve Rusya’nın Uzak Doğu’sunda yayılmak istiyor (Hindistan’ın The Economic Times’ı).

Bu bölgeyle meşgul olan diğer bir şirket, Pechora Denizi’ndeki(Rus sahillerinin kuzeyinde Barents Denizi’nin güney tarafı) Prirazlomnoye petrol sahasının lisansına sahip olan, Gazprom’a bağlı olan Gazprom-Neft Shelf, Prirazlomnoye petrol sahasına geçen sene platform kurdu ve ilk petrol kuyusunu açmaya hazırlanıyor. Platform, en yakın liman olan Murmansk’tan yaklaşık 1,000 kilometre uzakta. Prirazlomnoye’nin 526 milyon varil rezerve sahip olduğu tahmin ediliyor. Priralomnoye dünyanın buza dayanıklı ilk petrol platformu. Petrol kuyusu açmaya başladığı zaman, Gazprom’u ticari olarak Kuzey Kutbu sahanlığında petrol üreten ilk şirket yapacak.

Rusya’nın Kuzey Kutbu tabiatı insan yapımı etkilere yüksek duyarlılığı ve bunlara maruz kalması nedeniyle kendine hastır. Greenpeace İcra Direktörü Kumi Naidoo’yu (güney Afrika’dan) da içeren Greenpeace eylemci grupları, Rusya’nın Kuzey Kutbu sahanlığında (Prirazlomnaya platformu) petrol ve doğalgazın işletmeye açılmasını eleştiriyordu. Çevre grupları, buzlu koşullarda petrol sızıntılarını temizlemek için henüz yeterli teknoloji olmadığını ve küçük bir kazanın dahi Kuzey Kutbu ekosistemi için felaket olabileceğini söyleyerek, “petrol sızıntısına müdahale planı”nın tamamını yayınlamayı aksatmalarını defalarca eleştirdi. Platformdan sadece 50 ila 60 kilometre uzaklıkta, morslar ve beyaz balinalar gibi nesli tükenmekte olan türlere ev sahipliği yapan koruma altındaki doğal alanlar var. Bundan başka, Kuzey Kutbu buzulları da oldukça hızlı bir şekilde eriyor. Birkaç on yıl sonra buzsuz bir Kuzey Kutbu görülebilir. Naidoo ayrıca internet günlüğünde “Gazprom, uygulanabilir bir petrol sızıntısına müdahale planı olmadan, Kuzey Kutbu sahanlığında tehlikeli bir şekilde petrol kuyusu açmaya başlamaya koyuldu.” diye yazdı. Gazprom-Neft Shelf, platformun geçen kıştaki performansının güvenilirliğini ispatladığını ve profesyonel acil durum müdahale ekiplerinin günde 24 saat vazife başında olduğunu öne sürerek, platformun çevreye tehdit oluşturduğu iddialarını reddetti.

Moskova’daki Rusya Ulusal Enerji Güvenliği Fonu’nun başkanı Konstantin Simonov, “Greenpeace gibi bir örgüt için Rusya’nın Kuzey Kutbu’yla ilgili planlarını durdurmak zor olacaktır. Fakat, Rus şirketleri onlarla diyaloğa başlamalıdır. Bu Gazprom için iyi bir tecrübe, lakin bu faaliyetler durmayacak ve Rusya’nın Kuzey Kutbu bölgesindeki devlet politikasını değiştirmeyecektir.”

Kuzey Kutbu’nda petrol araştırması, Rusya’nın dünyanın birinci petrol üreticisi olarak uzun vadeli statüsünü sürdürmek için çok önemli. Rusya’nın batı Sibirya’daki petrol ve doğalgaz üretimi düşüş halinde. Bu, Rusya’nın alternatif sahalar bulmaya ihtiyaç duyduğu manasına geliyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya’nın Kuzey Kutbu rezervlerinin araştırılmasını hükümetin stratejik önceliği yaptı. Şu anda Kuzey Kutbu ulusal bir proje ve Rusya bu projeyi destekleyecek, dahası bu projenin yürürlüğe konmasına yatırım yapmaya hazır ve Greenpeace’in eylemleri Putin’in Kuzey Kutbu’nda petrol ve doğalgaz üretimine başlama arzusunu durduramayacak.

Görünen o ki, çevrenin korunması ve ekolojik felaketler, enerji sektörünü Moskova’nın hem bölgede hem de dünyada süper güç pozisyonunu pekiştirmek için kullanabileceği bir enstrüman olarak gören Kremlin stratejistleri için büyük öncelikler değil.

Geçen ay, Rusya yeni nesil denizaltılarından birinin inşasına başladı ve Putin, ülkenin önde gelen bir deniz gücü olarak pozisyonunu garantiye almak için nükleer deniz kuvvetlerini desteklemeye ant içti. Putin, Rus donanmasının enerji zengini Kuzey Kutbu bölgesindeki Rusya’nın çıkarlarını koruyacağını söyledi. Bu açıkça Kuzey Kutbu’nun askerileşmesi ve Rusya’nın da bu sürecin bir parçası olduğu anlamına geliyor. Sadece Rusya’nın değil, ilaveten Birleşik Devletler ve Kanada’nın da bu bölgede askeri varlığı artıyor. Sorun oldukça basit çünkü Kuzey Kutbu devletleri (Rusya, Birleşik Devletler, Kanada, Norveç, Danimarka) hala Kuzey Kutbu’nu bölüşme konusunda bir karara varmış değil. Prirazlomnoye, Kuzey Kutbu’nda Rusya’nın olan kısımdadır. Fakat hala bir sürü gri bölge ve bir sürü soru var. Nükleer denizaltıların inşa edildiği Beyaz Deniz’deki tersaneler, petrol kuyusu açma platformları montajlamaya dikkatleri yöneltti. Bir tanesi Pechora Denizi’ndeki Prirazlomnoye petrol sahasında kullanılmak üzere çok yakın zamanda montajlandı. Rus enerji devi Gazprom’un alt kuruluşlarından biri tarafından işletilen muazzam metal yapının gelecek aylarda petrol kuyusu açma operasyonlarına başlaması bekleniyor.

Bu bakımdan, Birleşik Devletler, Kuzey Kutbu’ndaki deniz güvenliğinin A.B.D. Silahlı Kuvvetleri tarafından sağlanmasının önemini sık sık vurguluyor. Çünkü Kuzeybatı Geçidi, Kuzey Kutbu’nun enerji kaynaklarını Asya’ya, Avrupa’ya ve ABD’nin Pasifik sahillerine göndermenin en kısa yoludur. 2007’de Rusya, kuzeydeki kıta sahanlığını (2020’ye kadar geleceğin enerji rezervleri) korumak için Kuzey Kutbu Askeri Birliği kurmaya karar verdi. Geçen sene (2011), Rusya Savunma Bakanı Anatoly Serdyukov, Rusya’nın Kuzey Kutbu’ndaki çıkarlarını korumak için (10.000 askerden oluşan) iki yeni askeri birim kurma niyetinde. Kuzey Kutbu’nun enerji potansiyeli, Moskova’nın kararlarının arkasındaki başlıca faktör. Bölgedeki görünür petrol rezervlerinin çoğu, Rusya ve Kanada’nın ekonomik sınırlarının 200 mil içerisinde.

Aynı zamanda Kanada, Danimarka ve Çin de bu sorunun önemini vurguladı. Çin’in; kısa vadedeki bölgesel çıkarlarını, siyasi yaklaşımlarını ve hukuki durumunu ana hatlarıyla belirten resmi bir Kuzey Kutbu stratejisi şu anda hala mevcut değil. Bununla birlikte, geçen on sene boyunca Çin, dört ana enstrüman boyunca yapılanan Kuzey Kutbu bilimine ciddi olarak merak sardı: okyanus bilimi, biyoloji, atmosfer bilimi ve buzul bilimi. Kuzey Kutbu nakliyat yollarına erişimin ülkenin gelecekteki ticaretini ve nakliyat yollarını ciddi olarak etkileyebileceğinden ötürü, Kuzey Kutbu nakliyat yollarının gelişimi, Çin’in Kuzey Kutbu’na yönelik ilgisinin itici faktörüdür. Kuzey Buz Denizi, Çin’e sadece uzak tasarrufları açısından oldukça zengin ticari fırsatlar sunmuyor, fakat daha önemlisi ikmal ve ticaret yollarını çeşitlendirmesine olanak sağlıyor. Çünkü Çin ekonomisi büyük ölçüde Malakka Boğazı’na dayanıyor ve Çin’in ekonomik gelişimi denizdeki iletişim hatlarına güvenli erişime bağlı. Jeo-ekonomik sebepler, özellikle doğal kaynaklara ve Kuzey Kutbu nakliye rotalarına erişim, Çin’in bölgesel politikasının gerçek faktörüdür. Çin’in süratle büyüyen enerji ihtiyacı, ülkenin alternatif rotalar ve kaynaklar bulmasını gerektiriyor. Çin’in etkisinin şimdiye kadar siyasi ve ekonomik güçle sınırlı olmasına rağmen, -Pasifik’i tarihsel açıdan etki alanı olarak gören- Birleşik Devletler, Çin’in denizde yayılma açısından uzun vadeli planları ve Kuzey Kutbu bölgesine dahil oluşu nedeniyle endişeli. Zira, Kuzey Kutbu; Avrupa’nın, Kuzey Amerika’nın ve Rusya’nın stratejik sahası olarak görülüyor.

Ayrıca NATO da Kuzey Kutbu’nun enerji kaynakları için olan rekabet konusunda bir açıklama yapmakta gecikmedi. NATO Kuzey Kutbu bölgesinin, enerji kaynaklarından ötürü sekiz menfaat sahibi arasında gelecekte potansiyel bir silahlı çatışma bölgesi olabileceğini söyledi. Bu nedenle, 2007’den beri Rusya ile Kanada arasında Lomonosov Sıradağları üzerindeki anlaşmazlıklar hala devam ediyor. Kuzey Kutbu, Rusya için sadece enerji güvenliği açısından değil, bunun yanı sıra nükleer caydırıcılık kapasitesi için de stratejik bir bölge. Zira, ABD ve NATO’nun dünyadaki ve uzaydaki uydu radarları, füze ve füzesavar sistemleri göz önünde tutulursa, Rusya için nükleer bir saldırıya karşı füzesavar kapasitesi açısından en iyi yer, Kuzey Kutbu’ndaki buz tabakalarıdır. Kuzey Kutbu’nun buz tabakalarının altındaki Rus denizaltıları, muhtemel nükleer saldırılara cevap verme ve bölgeyi kontrol etme açısından büyük bir öneme sahip.

Dahası, Birleşik Devletler, Norveç ve Rusya’yı da içeren dünyanın en büyük enerji üreticilerinin bazıları, 7. maddesi “bilimsel araştırma haricinde, maden kaynaklarına ilişkin olan her faaliyet yasak olacak.” diyen Antarktika anlaşmasını imzaladı. Fakat Antarktika’yı sınırlara ayıran bu ülkelerden hiçbiri, 51 ülkenin imzaladığı, dünyanın uluslararası açıdan en çok imza almış enerji anlaşması olan Brüksel merkezli Enerji Şartı’nı imzalamadı. Orta Asyalı üreticilerin ve Japonya gibi tüketici ülkelerin yanı sıra AB ülkeleri de anlaşmayı imzaladı, fakat Birleşik Devletler, Kanada, Rusya ve Norveç imzalamadı. Kuzey Kutbu’ndaki en geniş ham petrol kaynağı Alaska ve Kanada’nın kuzey kıyılarının dışındayken, Kuzey Kutbu’ndaki en büyük doğal gaz kaynağı Rusya’nın kuzey kıyısının dışında bulunuyor. BM Deniz Hukuku sözleşmesi gereğince, bu ülkeler 350 deniz mili dışarıya kadar bu kaynakların çoğunda ayrıcalıklı haklara sahip.

Kuzey Kutbu’nda sürdürülebilir kalkınma ve çevrenin korunması ile ilgili özel konularda Kuzey Kutbu devletleri arasında işbirliğini, eşgüdümü ve etkileşimi teşvik etmek amacıyla, 1996’da “Ottawa Deklarasyonu” ile Kuzey Kutbu Konseyi kuruldu. Kuzey Kutbu Konseyi sekiz Kuzey Kutbu devletinden oluşuyor: Kanada, (Grönland ve Faroe Adaları da dahil olmak üzere) Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Norveç, Rusya, İsveç ve Birleşik Devletler. Kuzey Kutbu Yerli Halkları’nı temsil eden altı uluslararası örgüt, daimi katılımcı statüsüne sahip. Kuzey Kutbu ülkesi olmayan altı ülke, Daimi Gözlemci Devletler olarak Kuzey Kutbu Konseyi’ne kabul edildi: Fransa, Almanya, Hollanda, Polonya, İspanya ve Birleşik Krallık (www.arctic-council.org).

Yazının orjinal versiyonuna USGAM`ın veb-sitesinden ulaşa bilirisiniz: http://www.usgam.com/tr/index.php?l=800&cid=1313&konu=27&bolge=0

Advertisements

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Contact me at:

Visitors

free counters

Blog Hit Counter

  • 31,824

StatCounter

wordpress stats

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 64 other followers

%d bloggers like this: